Αναπνοή και αυτορρύθμιση στο θεατρικό παιχνίδι
Πώς η σωματική εμπειρία και η φαντασία υποστηρίζουν το νευρικό σύστημα των παιδιών
Στο θεατρικό εργαστήρι της Θεατρομάθειας, η αναπνοή δεν λειτουργεί απλώς ως μέσο χαλάρωσης.
Είναι ένα εργαλείο που βοηθά το παιδί να παρατηρεί το σώμα του, να ρυθμίζει την εσωτερική του ένταση και να μπαίνει σε δημιουργική κατάσταση με ασφάλεια.
Αυτή η διαδικασία συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος — του συστήματος που ρυθμίζει την αναπνοή, τον καρδιακό παλμό και την ανταπόκριση στο στρες.
Μέσα από το θεατρικό παιχνίδι, το παιδί μαθαίνει να μεταβαίνει από την ένταση στην ηρεμία, από τη δράση στην παρουσία.
Τι είναι το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα;
Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ) αποτελείται από δύο κύριους μηχανισμούς:
🟥 Συμπαθητικό σύστημα — ενεργοποίηση, διέγερση, “ετοιμότητα”
🟦 Παρασυμπαθητικό σύστημα — χαλάρωση, ανάκαμψη, “ηρεμία”
Η ισορροπία των δύο αυτών καταστάσεων είναι απαραίτητη για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών.
Ωστόσο, πολλά παιδιά δυσκολεύονται να “επιστρέψουν” από τη διέγερση στην ηρεμία, ιδιαίτερα σε αστικά περιβάλλοντα, με γεμάτα προγράμματα και έντονους ρυθμούς.
Η Αναπνοή ως Γέφυρα Ρύθμισης
Η αργή, ρυθμική αναπνοή ενεργοποιεί το Παρασυμπαθητικό Σύστημα μέσω του Πνευμονογαστρικού Νεύρου (Vagus Nerve), που συνδέει εγκέφαλο και σώμα.
🧪 Έρευνες δείχνουν ότι:
— η αργή αναπνοή (6–8 αναπνοές/λεπτό)
μειώνει την καρδιακή συχνότητα
και ενεργοποιεί παρασυμπαθητικές αποκρίσεις
(Lehrer et al., 2013)
— η σωματική επίγνωση και η αναπνοή
βελτιώνουν την αυτορρύθμιση σε παιδιά προσχολικής ηλικίας
(McClelland & Cameron, 2012)
— το παιχνίδι με αισθητηριακά ερεθίσματα
διευκολύνει την νευρολογική αποφόρτιση
(Porges, 2011 – Polyvagal Theory)
Πώς το αξιοποιούμε στην πράξη στο εργαστήρι Θεατρομάθεια
Στις ομάδες μας για παιδιά 4–7 ετών, εφαρμόζουμε μια παιδαγωγική ροή που υποστηρίζει το νευρικό σύστημα:
1. Προετοιμασία & Αναπνοή
Μέσα από ιστορίες (“φυσάμε μαγικό φως”, “φουσκώνουμε σύννεφα”)
το παιδί αναπνέει χωρίς να πιέζεται — με παιχνίδι.
2. Κίνηση & Δράση
Ακολουθούν ρόλοι, σωματική έκφραση, ήχοι, μουσική.
Το σώμα εκτονώνεται ρυθμικά και με πλαίσιο.
3. Χαλάρωση & Επανένταξη
Τελειώνουμε στο πάτωμα, με υφάσματα, αφήγηση, μουσική.
Εδώ παρατηρούμε συχνά:
— βραδύτερη αναπνοή
— χαλάρωση ώμων
— μείωση κινητικής υπερδιέγερσης
— καλύτερη ακρόαση
Αυτό σημαίνει ότι το παιδί έχει περάσει από:
🟨 ένταση → 🟧 έκφραση → 🟩 ηρεμία → 🟦 παρουσία
Τι κερδίζει το παιδί;
Οι γονείς συχνά αναφέρουν:
✔ πιο ήρεμη συμπεριφορά μετά το μάθημα
✔ περισσότερη συνέπεια και ακρόαση
✔ καλύτερη διαχείριση της ματαίωσης
✔ μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο σώμα
✔ καλύτερη συνεργασία με άλλα παιδιά
Σε αναπτυξιακό επίπεδο ενισχύονται:
🟣 εκτελεστικές λειτουργίες (executive function)
🟢 γλωσσική έκφραση & αφήγηση
🔵 κοινωνική αλληλεπίδραση
🟠 δημιουργικότητα & φαντασία
🔴 σωματοαισθητηριακή επίγνωση
Γιατί Θεατρικό Παιχνίδι;
Το θέατρο δημιουργεί ένα ασφαλές πλαίσιο στο οποίο το παιδί:
— παίζει ρόλους
— χρησιμοποιεί φωνή
— κινείται
— φαντάζεται
— ρυθμίζεται
Δηλαδή εκφράζει τον εσωτερικό του κόσμο με σώμα και λόγο — χωρίς να πιέζεται.
Τι σημαίνει ασφάλεια στο εργαστήρι;
Στη Θεατρομάθεια:
✓ δεν πιέζουμε το παιδί να “χαλαρώσει”
✓ εστιάζουμε στην εμπειρία, όχι στην επίδοση
Συμπέρασμα
Το θεατρικό παιχνίδι δεν είναι μόνο τέχνη ή διασκέδαση.
Είναι ένας φυσικός δρόμος για το παιδί να μάθει σωματική αυτορρύθμιση,
να αντέχει την ένταση, να χαλαρώνει και να επιστρέφει στην παρουσία.
Και αυτό, για εμάς στη Θεατρομάθεια, είναι ουσιαστική παιδαγωγική.
Ενδεικτικές Βιβλιογραφικές Αναφορές
— Porges, S. (2011). The Polyvagal Theory
— Lehrer, P. M., et al. (2013). Respiratory biofeedback and autonomic function
— McClelland, M., & Cameron, C. (2012). Self-regulation and early childhood
— Feldman, R. (2012). Regulation and Synchrony in child development
Με σταθερό βλέμμα στο παρόν και ανοιχτό ορίζοντα στο μέλλον
~Αλικη Κατσαβου
Δείτε ακόμα
- Τάσεις σύγχρονου θεάτρου
- Επαγγελματισμός Ηθοποιού
- Ποια στοιχεία διαθέτει ένας καλός ηθοποιός
- Πώς ωφελεί το θέατρο;
- 5 στοιχεία που αναζητά ο θεατής
Συνεντεύξεις/ άρθρα/ αναφορές στη Θεατρομάθεια
- Συνέντευξη Αλίκη Κατσαβού στο Αθηνόραμα
- Συνέντευξη Αλίκη Κατσαβού στον Β.Παπαβασιλείου: Από το Α στο Ω (Cosmopoliti)
- Culture Point: Συνέντευξη της Αλίκης Κατσαβού για το έργο της Θεατρομάθειας
- Συνέντευξη Αλίκη Κατσαβού στο Independent.gr για τη Θεατρομάθεια
- Συνέντευξη Αλίκης Κατσαβού στο Mytheatro.gr
