Βιβλιοταξίδια: όταν ένα βιβλίο γίνεται θεατρικό ταξίδι
Η αγάπη μου για τη σωματική έκφραση και τον αυτοσχεδιασμό ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει αυτό το όμορφο ταξίδι με τα Βιβλιοταξίδια. Στην πορεία, όμως, κατάλαβα ότι αυτό που δημιουργείται κάθε φορά είναι κάτι πολύ περισσότερο από έναν αυτοσχεδιασμό γύρω από ένα παιδικό βιβλίο.
Για να παρουσιαστεί ένα Βιβλιοταξίδι χρειάζεται πρώτα μια πολύ προσεκτική «ανάγνωση» του βιβλίου. Χρειάζεται να γνωρίσω καλά την ιστορία, τους ήρωες, τον κόσμο της και όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από τις λέξεις της. Από αυτή την ανάγνωση δημιουργώ ένα θεατρικό κείμενο και μια δραματουργική ραχοκοκαλιά, πάνω στην οποία στηρίζεται η συνάντηση με τα παιδιά. Υπάρχει λοιπόν σχεδιασμός, υπάρχει θεατρική γραφή και υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο η ιστορία πρόκειται να ξεδιπλωθεί.
Μόνο που, όταν αρχίζει η συνάντηση, μπαίνει στην ιστορία ένας παράγοντας που δεν μπορώ και δεν θέλω να προβλέψω απόλυτα: τα ίδια τα παιδιά.
Είναι ο απρόβλεπτος παράγοντας που κάθε φορά «ζωντανεύει» την ιστορία με έναν διαφορετικό τρόπο. Μπορεί να δώσουν μια απάντηση που δεν είχα φανταστεί, να προσθέσουν μια ιδέα, να κινηθούν διαφορετικά, να προτείνουν μια λύση στον ήρωα ή να αλλάξουν, χωρίς να το καταλάβουν, τη διαδρομή που είχα σχεδιάσει. Και για εμένα που είμαι ηθοποιός, αυτό είναι μια πολύ όμορφη πρόκληση.
Πρέπει να παραμένεις μέσα στον ρόλο και ταυτόχρονα να ακούς πραγματικά. Να κρατάς τη δραματουργική γραφή και την πορεία της ιστορίας, αλλά να μπορείς να αξιοποιείς όσα σου προσφέρουν τα παιδιά. Να λες την ιστορία και συγχρόνως να την αφήνεις να συμβεί μπροστά σου. Εκεί βρίσκεται, για μένα, ένα μεγάλο μέρος της γοητείας των Βιβλιοταξιδιών.
Τα Βιβλιοταξίδια δεν ακολουθούν μια απολύτως προκαθορισμένη φόρμα. Είναι συγγενικά με τη δραματοποίηση ενός βιβλίου και συχνά οι δρόμοι τους συναντιούνται. Υπάρχουν παραστάσεις στις οποίες είναι πραγματικά δύσκολο να πεις με απόλυτη ακρίβεια πού τελειώνει το ένα και πού αρχίζει το άλλο. Ένα βιβλίο μπορεί να έχει δραματοποιηθεί και ταυτόχρονα η παράσταση να περιλαμβάνει έντονη συμμετοχή, παιχνίδι και αυτοσχεδιασμό.
Αν έπρεπε να αναζητήσω μια ουσιαστική διαφορά, θα έλεγα ότι στο Βιβλιοταξίδι η συμμετοχή των παιδιών και το παιχνίδι είναι αναπόσπαστο μέρος της θεατρικής συνάντησης. Στη δραματοποίηση μπορούν να υπάρχουν, αλλά δεν είναι απαραίτητο να αποτελούν βασικό στοιχείο της φόρμας. Γι’ αυτό και δεν με ενδιαφέρει τόσο να βάλω τις δύο μορφές σε απολύτως ξεχωριστά κουτιά, όσο να καταλαβαίνω κάθε φορά τι υπηρετεί καλύτερα την ιστορία και τα παιδιά που βρίσκονται απέναντί μου.
Για μένα, το Βιβλιοταξίδι είναι τελικά μια σχεδιασμένη θεατρική συνάντηση γύρω από ένα βιβλίο. Το θέατρο, με τη ζωντάνια, τη γοητεία και τη δυνατότητά του να κάνει τα παιδιά να συμμετέχουν, ανοίγει έναν διαφορετικό δρόμο προς την ιστορία. Και αυτός ο δρόμος μου φαίνεται σήμερα ακόμη πιο σημαντικός. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία έχει γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των παιδιών, θεωρώ σημαντικό η προσωπικότητά τους να ολοκληρώνεται και μέσα από την επαφή με τις τέχνες, το θέατρο και την ανθρώπινη δημιουργία.
Το θέατρο δεν ανταγωνίζεται το βιβλίο. Μπορεί να γίνει ένας τρόπος να το πλησιάσουμε. Να ακούσουμε μια ιστορία, να τη δούμε να ζωντανεύει, να μπούμε μέσα στον κόσμο της, να παίξουμε μαζί της και, τελικά, να θελήσουμε να ανοίξουμε κι εμείς το βιβλίο.
Αυτός είναι και ο στόχος των Βιβλιοταξιδιών που σχεδιάζω ειδικά για τα σχολεία: να γνωρίσουν τα παιδιά βιβλία, να συναντήσουν τις ιστορίες τους μέσα από το θέατρο και, αν γίνεται, να γεννηθεί μέσα τους η επιθυμία να αγαπήσουν ακόμη περισσότερο το διάβασμα.
Και για μένα υπάρχει ένας ακόμη λόγος. Θέλω να συνεχίσω να λέω ιστορίες με όσους περισσότερους τρόπους μπορώ. Με το σώμα, με τη φωνή, με έναν ρόλο, με ένα βιβλίο, με ένα παιχνίδι, με τα παιδιά απέναντί μου.
Γιατί οι ιστορίες είναι ταξίδι.
Και κάθε φορά που ανοίγει ένα βιβλίο,
ένα καινούργιο ταξίδι μπορεί να αρχίσει.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Rowe, D. W. (1998). The Literate Potentials of Book-Related Dramatic Play. Reading Research Quarterly, 33(1), 10–35. https://doi.org/10.1598/RRQ.33.1.2
Medina, C. L., Perry, M., Lee, B. K., & Deliman, A. (2021). Reading with drama: Relations between texts, readers and experiences. Literacy, 55(2), 136–144. https://doi.org/10.1111/lit.12246
Παπαδόπουλος, Σ. (2010). Παιδαγωγική του Θεάτρου. Αθήνα: Αυτοέκδοση. ISBN 978-960-93-2014-6
